Fight the Good Fight of Faith, Twi Edition
Animated publication
KO GYIDIE KO PA NO Reyε Wo Fa mu deε wɔ Nyankopɔn Yεkyerε a Ɛreda adi mu
Ɛfiri Ɔsɔfo Don Allsman ne Ɔsɔfo Don L. Davis hɔ
TWI
Ko Gyidie Ko Pa no Woreyε Wo Fa mu deε wɔ Nyankopɔn Yεkyerε a Ɛreda adi mu Kronkronyε Nhini Nneεma a Wɔsua Ntoasoɔ
Ɛfiri Ɔsɔfo Don Allsman ne Ɔsɔfo Dr. Don L. Davis hɔ
TUMI Press 3701 East 13th Street North, Suite 100 Wichita, Kansas 67208 The Urban Ministry Institute • World Impact, Inc. som adwuma
Ko Gyidie Ko Pa no: Woreyε Wo Fa Mu Deε wɔ Nyankopɔn Yεkyerε a Ɛreda Adi mu © 2014, 2016. The Urban Ministry Institute. Wɔakora Ɛho Kwan Nyinaa. Ntintimmiiε a εdi Kan 2014, Ntintimiiε a εtɔ so Mmienu 2016 © 2022 Twi kasa a wɔkyerɛɛ ase ne Hope Ministries International - Ghana Nsεsoɔyε, reyε no kwan foforɔ so, εne/anaa retɔn saa nneεma yi, anaa deε wɔde to dwa a wɔmmaa ho kwan biara, gye sε deε 1976 Hokwan Mmara ma ho kwan pefee anaa atwerε a εfiri ɔtintimfoɔ hɔ no, wɔsi ho kwan. Twerε εho akwanya adesrε nyinaa kɔ: The Urban Ministry Institute 3701 East 13th Street North, Suite 100 Wichita, KS 67208
ISBN: 978-1-62932-907-9 TUMI Press na εtintimiiε Ɛyε World Impact, Inc. nkorabata Urban Ministry Institute yε World Impact, Inc. som adwuma Ɔtwerεfoɔ no atwerε Twerεnsεm srεka nyinaa wɔ akwan afoforɔ so.
Wɔatwerε saa nwoma yi de yε animuonyamhyε ma Wɔn a wɔsua na wɔyε nhwεsopa ma agyidifoɔ afoforɔ a wɔrenyini . . .
Ɛkɔ ma asɔfo, akyerεkyerεfoɔ, nhwεsopafoɔ, honhom mu akwankyerεfoɔ, ne asuafoɔ – wɔn a wɔyε honhom mu nhwεsopafoɔ ne ayɔnkofoɔ ma saa ahotefoɔ yi, a wɔn pε ne sε daa nyinaa wɔbεhyε den na wɔasiesie Kristo akyidifoɔ, ne mmɔdemmɔ a wɔde dɔ, kyekye werε, kyerε kwan na wɔhyε wɔn den no, Honhom Kronkron no de reyε adwuma wɔ baabiara – Yεn ani sɔ Nyankopɔn adom sεdeε wɔde wɔn akyεdeε tete awoɔntoatoasoɔ foforɔ bi a wɔfata sε honhom mu adwumayεfoɔ a wɔde anidie ma Awurade Yesu na wɔboa ma n’Ahemman nyini. • • • Ɛkɔ ma Fairmount Park Daybreak Adwumayεfoɔ a mmerε bi a atwam wɔnyaa gyidie sε wɔbεbɔ nkumaa te sε me ankasa kuo ho ka ama Ahemman no.
~Don Davis • • •
Ɛkɔ ma Shirley Isaac, me gyinapεn nsia yɔnkoɔ a ɔkyerεε me Kristo ne asεmpa no, εne Theron Friberg, me ntoasoɔ sukuu mu asɔre mmabunu kandifoɔ a ɔdanee ne dɔ a ɔwɔ ma Twerε Kronkron maae na ɔkyerεε me sε mennante wɔ Honhom no mu.
~Don Allsman • • •
Na deε wote firii m’anom wɔ adansefoɔ bebree anim no, εno ara na fa hyε nnipa anokwafoɔ a wɔbεtumi akyerεkyerε ebinom nso nsa.
~2 Timothée 2.2
Emu Nsεm Pono • 5
Emu Nsεm Pono
7
Nnianim
15
Adesua 1 Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu Yεde Yεn Ayεsεm rebɔ Nyankopɔn Ayεsεm mu
27 Adesua 2 Ɛho a Yεkɔka Yεregye Yεn Dwumadie Atom wɔ Ɔsoro Akodie a εfiri Tete no mu 41 Adesua 3 Ɛkwan a Yεnya Yεde Yεn Abrabɔ Retoto Nyankopɔn Abrabɔ ho wɔ Kristo mu 53 Adesua 4 Adomakyεdeε a Yεgye Honhom Kronkron no Dwumadie wɔ Gyidie Ko Pa no mu 65 Adesua 5 Deε Ɛkyεn soɔ a Yεkyerε Yεretena sε Nyankopɔn Ahotefoɔ ne Kristo Ananmusifoɔ wɔ Saa Wiase yi mu 77 Adesua 6 Nkuranhyε a Yεhwehwε Yεrehyε Yεn Ho Yεn Ho Den wɔ Kristo Nipadua mu 89 Adesua 7 Ɔtamfo a Yεne no Ko Yεrenante Nkunimdie mu Atia Nyankopɔn Tamfo no 101 Adesua 8 Nneεma a Yεde Di Dwuma Yεrehyε Nyankopɔn Akodeε Nyinaa 113 Adesua 9
Abodwokyεre a Yεkyerε Ahotefoɔ no Mmɔdemmɔ
6 • Ko Gyidie Ko Pa no
Mmataho
125 127 129 130 132 133 134 135 136 137 139 140 141 142 144 148 149 155 159 160 161 163 164 165 166 168 162
Mmataho 1 • Berε bi a Atwam:
Ɔsoro Yεkyerε a εnam Wiase Twerε Kronkron Nkyerεkyerεmu so
Mmataho 2 • Ayεsεm a Nyankopɔn Reka
Mmataho 3 • Sεdeε wobεhyε aseε Akenkan Twerε Kronkron Mmataho 4 • Nasaretni Yesu: Daakye a Ɛwɔ Hɔ Mmataho 5 • Nyankopɔn Ayεsεm no: Yεn Kronkronyε Nhini
Mmataho 6 • Ɛfiri Tete kɔsi Berε Akyi:
Nyankopɔn Nhyehyεeε ne Nnipa Abakɔsεm
Mmataho 7 • Sunsum ne Adeε a yεhunu
Mmataho 8 • Wɔ Kristo mu
Mmataho 9 • Yεn Ahotosoɔ Paemuka: Fahodie wɔ Kristo mu
Mmataho 10 • Oikos Fa
Mmataho 11 • Kristo Nkonimdie Nkyerεkyerε
Mmataho 12 • Christus Victor:
Sεnea wobεte Kristosom Abrabɔ ne Adansedie ase
Mmataho 13 • Rete Twerε Kronkron no ase wɔ Afa ne Mua Mmataho 14 • Nhyira aduasa-mmiεnsa wɔ Kristo mu
Mmataho 15 • Adesoa Duruduru no Mmataho 16 • Rehwε Akyire de Akɔ Anim: Mmataho 17 • Twerεnsεm no Muabɔ Hwεbea Mmataho 18 • Apam Foforɔ no Nnidisoɔ Pono
De rekɔ Asεnka a Ɛgye Amammerε Kεseε no ho
Mmataho 19 • Rekasa fa Mesaia ho: Twerεnsεm no Abusuabɔ
Mmataho 20 • Ɛfata sε Ɛgyina hɔ ma:
Reyε Nyankopɔn Ahemman no Asuafoɔ Mmɔho
Mmataho 21 • Apam Foforɔ no Nnyinasosεm:
Retena Nyankopɔn Ahemman a Wɔasi ne ti Ase mu Mmataho 22 • Yesu Kristo, Twerε Kronkron no Atifisεm ne Asεntitire
Mmataho 23 • Ma Nyankopɔn Nsɔre!
“Nneεma” Nson a εfa Awurade Hwehwε ne N’Adom Srε ho
Mmataho 24 • Nicene Gyidikasεm
Mmataho 25 • Nicene Gyidikasεm a Twerε Kronkron Mmoa ka ho
Mmataho 26 • Asomafoɔ Gyidikasεm
Nnianim
Osuaniyε nyε nimdeε nkitahodie na mmom abrabɔ nkitahodie.
~ Juan Carlos Ortiz
Mekyia mo, anuanom asraafoɔ, wɔ yεn Awurade Yesu Kristo din a ahoɔden wom no mu! Ɛyε yεn anigye sε yεde yεn nneεma ma wo ama Kristo suani/ɔkofoɔ anyini, Ako Gyidie Ko Pa no: Ayε Wo Fa mu deε wɔ Nyankopɔn Yεkyerε a Ɛreda adi mu. Saa adesua nwoma yi gyina hɔ ma yεn mfoni a εfa twerεnsεm yεkyerε no ho, a wɔatwerε ma εtwe adwene si adesua a εfa deε Twerε Kronkron no ankasa ka fa afa a εhia yie a yεyε wɔ Nyankopɔn Ayεsεm kεseε no mu. Yεgye di sε wiase nokorε Ayεsεm, ne botaeε ne nkrabea no, wɔatwerε no wɔ Twerε Kronkron mu. Twerεnsεm kyerε sε Nyankopɔn ne ɔbɔadeε, ɔbɔɔ wiase, na ɔhyεε Abraham bɔ sε ɔbεsoma Aseni bi a ɔbεhyira mmusua a εwɔ asase so nyinaa. Nyankopɔn daa ne ho adi kyerεε ne nkorɔfoɔ Israel, saa ɔman no a ɔde Mesaia, nea wasera no no firi mu baeε no. Yesu ne Ɔsomfoɔ a Nyankopɔn yii no sε ɔmmra wiase, mmεdi owuo so nkonim, mfa Nnome mmra awieeε, na ɔmfa n’ahennie mmra adasamma ntam no. Nokorε mu, Mesaia no firii ne nkorɔfoɔ, Israel, mu baeε, na yεnim sε ɔne: Ɔgyefoɔ ne Ɔhene, Nasaretni Yesu. Twerεnsεm no di adanseε wɔ Yesu animuonyam ho, Nea ɔdaa Agya no nhyehyεeε ne animuonyam adi kyerεε adasamma nyinaa, ɔnam ne wuo wɔ Asεnnua no so ne ne wusɔreε firi owuo mu gyee yεn firii yεn bɔne mu, na εrenkyεre ɔde nneεma nyinaa bεsane aba bio wɔ ne Mmaeε a εtɔ so Mmienu no. Sε yεsakyera na yεgye di sε Yesu yε Awurade ne Agyenkwa a, saa Ayεsεm kεseε yi bεyε yεn ankasa dea, adom ne ɔdɔ ayεsεm a εyε nwanwa, yεkyerε fεεfε a ɔfrε yεn sε yεnkyε na yεne afoforɔ ntena Nyankopɔn no ara abusua, asɔre no mu. Adesua Nkyerεmu: Sεdeε Wobεko Gyidie Ko Pa no Wɔatwerε saa nwoma yi sεdeε εbεma ɔkenkanfoɔ no nkyerεmu a εmu da hɔ na εnyε den sε ɔbεte nsεmmisa akεseε ne ahyεnsodeε a εwɔ saa Ayεsεm no mu ase, sε εbεboa ma woate aseε na woatumi ahunu sεdeε wo ne Nyankopɔn ne afoforɔ bεdi nkitaho berε a wode bɔ bra wɔ asɔre no mu. Ne botaeε ne sε εbεma wo, ogyidini a w’ani abere renyini, adesua nkron a aka abom na εkyerε nneεma a εhia wɔ Ayεsεm no mu, berε a wode ntoboaseε redwene emu biara ho na woresusu no sεdeε εfa wo ho sε odwumayεni foforɔ wɔ Nyankopɔn Ayεsεm Kεseε no mu. Woresusu nokorε pɔtee bi a ɔsomafoɔ Paulo akyerε wɔ Efesofoɔ nwoma mu ho no, wɔahyehyε adesua no sεdeε εbεma wo nimdeε
7
8 • Ko Gyidie Ko Pa no
wɔ Kristosom mu gyidie ne nanteε nnyinasonsεm ho. Adesua no atifinsεm, ne nkyerεkyerεmu tiawa fa adesua biara ho nie. Adesua 1 wɔato din sε Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu: Yεde Yεn Ayεsεm rebɔ Nyankopɔn Ayεsεm mu. Saa adesua yi boa ma wohunu sε amansan Nyankopɔn, Awurade Otumfoɔ Nyankopɔn no, ne nokorε, onniawieeε Nyankopɔn baako pε, a ɔwɔ hɔ wɔ Nnipa baasa mu: Agya, Ɔba, ne Honhom Kronkron. Ɔno na ɔbɔɔ nneεma nyinaa, deε aniwa hunu ne deε aniwa nhunu, na ɔyεε nnipa wɔ ɔno ara nsεsoɔ so. Saa adesua yi susu Satan atuateε ne nnipa nta a wɔdi kan, Adam ne Hawa, ne sεdeε εnam wɔn asoɔden nti wɔdomee adebɔ nyinaa. Nanso, Nyankopɔn hyε yεn bɔ fa Agyenkwa bi a ɔbεdi bɔne so nkonim na wanya biribiara asane ama Nyankopɔn animuonyam ho. Adesua 2 , Ɛho a Yεkɔka: Yεregye Yεn Dwumadie Atom wɔ Ɔsoro Akodie a εfiri Tete no mu, susu sεdeε Nasaretni Yesu dii ɔbɔnefoɔ no so nkonim na εgye yεn firi Nnome no ase εnam n’abrabɔ a εfi nni ho na ɔwu maa yεn nti. Afei εnam adwensakyera (yεredane afiri yεn bɔne ho akɔ Nyankopɔn nkyεn) ne gyidie (yεregye nokorε a εfa Kristo adwuma ho adi) so, yεwura Nyankopɔn Ahemman no mu. Ɔnam n’adom so gye yεn, wɔbɔ yεn asu kɔ Kristo Nipadua mu, na wɔma yεn Honhom Kronkron no sε εbεboa yεn wɔ yεn Kristosom abrabɔ mu. Adesua 3 , Ɛkwan a Yεnya: Yεde Yεn Abrabɔ Retoto Nyankopɔn Abrabɔ ho wɔ Kristo mu, kyerεkyerε wo sεdeε εnam gyidie so wɔde wo ne Kristo abom (εne sε, seesei yεwɔ “Kristo mu”). Esiane saa nkabom yi nti, wogye na wofa deε Kristo teε na ɔma nyinaa mu. Ɛnam Nyankopɔn Honhom so yεbεyε ne fiefoɔ, a Kristo ne ne tweatiboɔ, na asomafoɔ ne nkɔmhyεfoɔ no yε ne fapem. Agyidifoɔ asafo biara di dwuma sε Nyankopɔn Ahemman bɔfoɔ fie, a εgyina hɔ ma deε ɔsoro ankasa ani wɔ so. Yεn agyidifoɔ yε saa Ahemman no ananmusifoɔ ne abɔfoɔ. Adesua 4 wɔato din Adomakyεdeε a Yεgye: Honhom Kronkron no Asεdeε wɔ Gyidie Ko Pa no mu. Saa adesua yi twe adwene si sεdeε Honhom Kronkron no tena ogyidini biara mu, na εma obiara akyεdeε a ɔde som asɔre no. Yεwɔ fahodie wɔ Kristo mu sε yεde yεn akyεdeε no di dwuma wɔ agyidifoɔ afoforɔ ntam, sεdeε Honhom Kronkron no ma akwanya, akwankyerε ne ahoɔden. Yεbɔ mu nyini berε a ogyidini biara som asafo no wɔ nkabom ne ɔdɔ mu. Adesua 5 , Deε Ɛkyεn soɔ a Yεkyerε: Yεretena sε Nyankopɔn Ahotefoɔ ne Kristo Ananmusifoɔ wɔ Saa Wiase yi mu no, yεhunu sε wɔafrε yεn sε yεnsuasua Nyankopɔn, sε ɔno ankasa mma a ɔdɔ wɔn. Wɔayε yεn Nyankopɔn ahotefoɔ (kronkronfoɔ) wɔ Kristo mu, na εwɔ sε yεgyina hɔ ma Nyankopɔn wɔ afoforɔ anim sε ɔno ankasa nkorɔfoɔ kronkron, asedafoɔ. Wɔasane afrε yεn sε n’ananmusifoɔ, sε yεne yεn ayɔnkofoɔ, abusuafoɔ, ne afipamfoɔ (wɔn a yεne wɔn te bεn) nkyε nkwagyeε Asεmpa no, na yεnyε ɔdɔ nnwuma pa, nnwuma ma Kristo, wɔ afoforɔ a yεsom wɔn mu.
Nnianim • 9
Adesua 6 , Nkuranhyε a Yεhwehwε: Yεrehyε Yεn Ho Yεn Ho Den wɔ Kristo Nipadua mu hwehwε adwene a εwɔ Kristosom abrabɔ mu sεdeε wɔahyehyε sε yεtena wɔ mpɔtam (baabi a yεte), yεrenyini bom sε Nyankopɔn abusua, sε Kristo nipadua ne Honhom Kronkron no asɔrefie. Wɔafrε yεn sε yεne afoforɔ ntena wɔ Kristo abrabɔ mu, nhunu ne nokorε mmom, nsɔre Nyankopɔn na yεnnyini sε Kristo asuafoɔ, berε a yεne agyidifoɔ afoforɔ di nkitaho wɔ asafo no ne akuo nkumaa mu. Sε yεyε yei a, yεyε kεseε (yεhyε den) wɔ yεn gyidie mu, na yεbεsua sεdeε yεbrε yεn ho ase ma yεn ho yεn ho wɔ anidie (obuo) mu ma Kristo. Adesua 7 , Ɔtamfo a Yεne no Ko: Yεrenante Nkunimdie mu Atia Nyankopɔn Tamfo no, kyerεkyerε Ayεsεm kεseε a yεakɔka ho no su. Wiase wɔ honhom mu ɔko mu – ɔbonsam ne esum ahemman reko tia Awurade Yesu Kristo ne hann Ahemman no. Wɔ n’abrabɔ, ne wuo ne wusɔreε mu nyinaa Yesu dii nkonim wɔ yεn tamfo no, ɔbonsam so, a ɔkɔ so ara nam nnaadaa so yε adwuma wɔ saa wiase nhyehyεeε a ahwe ase yi mu ne yεn bɔne su dada no, a εne, “honam akɔnnɔ no.” Yεdi ne so nkonim berε a yεnante wɔ Kristo mu gyidie mu, na yεyε ahwεyie wɔ ɔbonsam mmɔdemmɔ sε ɔnam atorɔ ne nnaadaa so bεdaadaa yεn ho. Adesua 8 wɔato din sε Nneεma a Yεde Di Dwuma: Yεrehyε Nyankopɔn Akodeε Nyinaa. Ɛkyerεkyerε mu sεdeε Nyankopɔn ama ogyidini biara akodeε a εhia sε ɔde bεsi ɔtamfo no kwan na wagyina pintinn berε a ɔtoa no. Nokorε a εwɔ Twerεsεm (a εne, Nyankopɔn Asεm) mu bεtumi ama yεahunu, asɔre atia, na yεahyε atorɔ a ɔtamfo no de ba yεn so anan mu, na Honhom Kronkron no hyε yεn den ma ɔko no berε a yεde honhom mu ahohyεsoɔ yε adwuma, sε yεn nko ara anaa yεne agyidifoɔ afoforɔ bom. Adesua 9 ne yεn adesua a εtwa toɔ, a yεfrε no Abodwokyεre a Yεkyerε: Ahotefoɔ no Mmɔdemmɔ. Wɔ saa adesua yi mu, yεhunu sε nnyinasosεm titire a εwɔ Kristo mu nyini mu ne sε yεresua sε yεbɔ mmɔden, yεyε krado, na amfu yεn mu (amma yεn so mpofirim). Sε Kristo ananmusifoɔ no, εsε sε yεkɔ so pere kɔ anim ma akatua no, εmfa ho ne sεdeε εbεtumi ayε den afa. Honhom Kronkron no bεma yεn tumi de agyina nokorε mu ama yεn frε, na sε yεgyina Kristo ananmu nokorε mu a, ɔde yεn bεhyε agyidifoɔ afoforɔ den wɔ wɔn ko mu. Adesua Biara ho Mfoni: N’afa ne Ɛho Nneεma Wɔakyε adesua biara mu akɔ afa atitire korɔ mu, a εmu biara twe adwene si biribi a εho hia sε woyε so berε a wohwε mu. (Yei ho hia yie pa ara sε wohyε no nso berε a wo ne afoforɔ wie saa nwoma yi mu hwε, sε ɔkannifoɔ anaa kuo ketewa boafoɔ). Adesua Botaeε. Saa botaeε yi, mmiεnsa ma adesua biara, bεboa ma woate deε εwɔ sε wote aseε na wogye di ase pεpεεpε berε a wowie adesua no, sε wo nko ara na woresua anaa wo ne afoforɔ. Nyansasrε Mpaebɔ. Saa mpaebɔ a yεhyε wo nkuran sε ka na εmpue yi, bisa Awurade sε ɔnsiesie yεn akoma ansa na yεawura yεn Twerε Kronkron ho nokorε
10 • Ko Gyidie Ko Pa no
adesua no mu, sεdeε yεbεtumi ate aseε na yεagye deε Awurade wɔ ma yεn nyinaa. Nkitahodie. Nkitahodie fa no yε “onyini nkanyan” fa bi a εma wo ho kwan ma wohyε adesua no ase berε a woresusu abrabɔ mu nsεmmisa, nsεnsεm, ne tebea a εfa saa botaeε yi ho. Nya berε pa ara ma saa nhwεsoɔ yi, na dwene nsunsuansoɔ a εwɔ saa nsεnsεm yi ho yie. Ɛbεbue w’adwene ne nhwehwεmu mu berε a wokɔ anim wɔ adesua biara mu. Emu Nsεm. Emu nsεm fa no ma nnianim nkyerεkyerεmu fa adeε a yεrebεsua no ho, na εma nsεmmisa ankasa ne twerεnsεm ntotoho a yεbεbua na yεahwehwε ama saa adesua korɔ no. Muabɔ. Yεahwehwε Twerεnsεm, na yεabua nsεmmisa a εwɔ Emu Nsεm fa awie no, adesua biara ma wo muabɔ a emu pi tiawa a εfa adwene titire ne nokorε a wɔyεε Emu Nsεm no sε εnhwehwε no ho. Yei boa sε akwankyerε ma wo sε wode bεhwε sε wonyaa “botaeε kεseε” a εwɔ adesua no mu wɔ w’ankasa Twerεnsεm sua mu anaasε woannya. Mmataho. Yεayε mfoni, amaneεbɔ, ne nwoma a εfata aka ho wɔ Mmataho no mu a εbεtumi aboa yie ma woatumi ate nneεma a εwɔ adesua no mu ase na wode adi dwuma. Hwehwε Mmataho a wɔde aka saa ɔfa yi ho mu, na εbεboa ma wo nteaseε a εwɔ nnyinasonsεm nhini ne botaeε a εwɔ adesua baako biara mu akɔ anim. Nnyinasosεm Titire. Saa adesua fa yi taa de nkyerεkyerε a εwɔ adesua no mu nyinaa bom wɔ kasamu anaa nkyekyεmu baako ase. Nsεm mu Nhwehwεmu. Saa ɔfa a εhia yi, ma wonya kwan dwene nsunsuansoɔ a εwɔ w’adesua no so wɔ nsεm a εbεtumi asi ne deε εsi ankasa nnyinasoɔ so. Nokorεdie nyε tiawa ara sε woredwene na woresusu kεkε; osuaniyε fa abrabɔ ankasa ho, nsεnsεm ankasa a εne nnipa redi asie, a εwɔ nkεntεnsoɔ (nhyεsoɔ) na εka wɔn abrabɔ. Wɔayε no sεdeε εbεkanyan w’adwene, aboa wo sε osuani a worenyini, ama woahunu sεdeε wode Ayεsεm no ne ne nokorεdie bεtoto w’ayεsεm ne nokorεdie ho. Yεrehunu nokorε no nyε sε εbεma yεayε anyansafoɔ na mmom sε εbεma yεanya yεn fahodie. (Yohane 8.31-32). Deεn na εho hia kyεne “mmuaeε a εyε nokorε” ne “ahobrεaseε adesua.” Wobεhunu wɔ Twerε Kronkron sua mu sε mpεn pii no mmuaeε baako a εyε nokorε pefee mpue mfiri yεn nhwehwεmu mu. Mmom, wɔafrε yεn sε yεnnwene ho, yεnsua adeε ahobrεaseaε mu, sε yεnsɔ ade nyinaa nhwε na yεnsɔ deε εyε no mu den (1 Te. 5.21). Fa saa nsεm yi hwehwε deε εbεtumi ayε deε woasua no seesei ara no nkyerεaseε, na ma Honhom no nsesa sεdeε wote nsεm nsonoeε a wobεhyia wɔ adesua no mu ase.
Nnianim • 11
Abusuabɔ. Saa ɔfa yi twe adwene kɔ w’adebisa ne mmamu (“woregyina so ayε”) a εwɔ adesua no nokorε a εyε mu. Ɛsε sε wode deε wosua no toto sεdeε wodwene, kasa, bɔ wo bra, na wo ne afoforɔ di nkitaho ho. Enti hwehwε akwan a wobεtumi de deε woresua no atoto w’ankasa abrabɔ ho wɔ saa ɔfa yi mu. Adansedie. Saa ɔfa tiawa yi yε nokorε bi a wɔyi firi nneεma a εwɔ adesua no mu a yεbεtumi, na εwɔ sε yεpae mu ka na yεdi ho adanseε wɔ nnawɔtwe no mu nyinaa. Mpaebɔ. Yεde mpaebɔ a εfiri Asɔre no mu onipa titire bi hɔ ka ho, na ama woahunu adesrε ne mpaebɔ a wɔde ama a εne yεn adesua nsεntitire no kɔ wɔ asɔre no abakɔsεm mu nyinaa. Akoma mu Su kyerε Awurade. Yei yε mpaeε a εwɔ sε wobɔ wɔ adesua no awieeε. Wobεtumi ayε mpaebɔ atwerε a εdi kan na afei woatwerε no yie (te sε Nnwom a εwɔ Twerε Kronkron mu no)! Saa mpaebɔ yi boa yεn ma yεbisa Awurade adom a yεhia sε yεgye na yεdeka nokorε a wakyerε yεn wɔ saa adesua yi mu no ho. Ɛyε ahobrεaseε, adesrε ne akokoɔduro mpaebɔ. Bɔ no wo tirim, εne w’ano, sεdeε Honhom no kyerε wo. Ma Adesua Bebree. Saa nneεma yi yε nsusuiε ma wo berε a wopε sε wosua bebree fa atifiasεm a yεasua ho adeε yi ho. Ma Ɔfa a Ɛdi Soɔ. Saa nneεma yi di kan hwε atifinsεm ne nsεntitire a εwɔ adesua a εdi soɔ wɔ nnidisoɔ no mu, na εma wohunu adeε a εwɔ deε εdi soɔ no mu tiawa, kamakama. Twerεsεm Nkaekaeε. Yεgye di yie sε sε yεde Asεm no sie (kaekae) wɔ yεn Akoma mu a, yεrenyε bɔne ntia Awurade (Nnwom 119.11). Yεretumi asua Asεm no berε biara yε nkuranhyε a edi mu ma akoma no, ne aboadeε a εtia ɔtamfo no nnaadaa. Ne saa nti, adesua biara bεwɔ nkyekyεmu baako a wobεkaekae, sεdeε anyε koraa wobεtumi de twerεsεm baako ato wo tirim a εbεtumi akae wo nokorε a wosuaeε no, na aboa wo wɔ wo nanteε mu wɔ nnawɔtwe no ne nnawɔtwe a εbεba no mu. Dwumadie. Saa ɔfa a εtwa toɔ yi kuta “fa kɔ” ne nnwuma pɔtee bi a wobεyε berε a wowie adesua no. Wɔayε yeinom sε εbεyε mmoa na atumi ayε adwuma. Sε wobεyε saa nnwuma yi, afa no asεnhia, na woabɔ mmɔden ayε no yie ma εho ate a, adeε a woresua no bεyε mmɔho kεseε pa ara. Wɔayε no sεdeε εbεboa ma woanyini wɔ Kristo mu εnam hann a εwɔ adeε a wosuaeε nkyεree no mu nti. Enti mesrε, wie nnwuma no, na wie no ntεm. Sε woannwene saa nokorε yi ho kεkε na mmom wode di dwuma ankasa a, εbεboa w’adesua yie pa ara.
12 • Ko Gyidie Ko Pa no
Ko Gyidie Ko Pa no: Woreyε Wo Fa mu deε wɔ Nyankopɔn Yεkyerε a Ɛreda adi mu (Kronkronyε Nhini Nhwehwεmu Adesua Nhyehyεeε) Sε wobεyε Okristoni a, εwɔ sε wode wo ho bɔ Nyankopɔn Ayεsεm no, Ayεsεm a Nyankopɔn reka na ɔrehyε no ma wɔ mmerε nyinaa mu! N’ayεsεm a εyε ɔgyeε ne ɔdɔ, εyε nkwagyeε ne anidasoɔ, εyε ɔko ne nkonimdie no, seesei abεyε w’ayεsεm. Saa Ayεsεm yi kronkronyε nhini kɔhyε aseε firi tete mmerε, na εtoam kɔduru anidasoɔ a εwɔ Kristo ahennie animuonyamAhemman no mu. ƐnamAwurade Yesu mu gyidie nti wɔagye wo afiri bɔne mu, wɔagyae wo afiri asotweε ne nkoasom mu, na wɔafa wo wɔ ɔko no mu. Wɔ saa adesua nwoma yi mu wobεhunu sεdeε wobεhyε Nyankopɔn akodeε no nyinaa, ahunu ɔtamfo no nnaadaa, na woasua sεdeε yεne anuanom agyidifoɔ nyini. Wɔafa wo wɔ ɔko no mu, enti sua sεdeε yεko ɔko pa no, na hunu sε honhom mu nkonimdie ko no yε Awurade dea. John Eldredge, a ɔyε ɔsɔfo a watwerε pii afa honhom mu ko ho no, ka sε, “w’abrabɔ mu ayεsεm no yε ayεsεm a εyε w’akoma mu atirimuɔden hweε bi a akyεre, a εfiri nea ɔnim deε wobεtumi abεyε – na ɔsuro no.” Nea ɔnim deε Nyankopɔn wɔ ma wo berε a wosua sε wobεyε Kristo ananmusini wɔ w’abusuafoɔ ne ayɔnkofoɔ, w’afekubɔfoɔ ne afipamfoɔ anim. Ɛsε sε wosua akodie. Yei yε “nhwehwεmu” adesua nhyehyεeε bi a wɔayε sε εbεboa ma woahunu sεdeε wode nhumu ne nnwinnadeε papa bεhyε Kristosom abrabɔ no ase, de ako ɔko pa no. Saa akwankyerε nwoma yi bεkyerε wo. Stu Webber, ɔsraani panin a ɔwɔ ahomegyeε mu na seesi ɔyε ɔsɔfo, atwerε afa honhom mu akyinnyeε a Kristoni biara, sε kumaa wɔ Awurade mu anaa ɔwɔ suahunu wɔ ɔko mu hyia da biara no su: Kristoni biara yε akono a εnam. Ogyidini biara so akyinnyeε bi a εhyε ne mu. Na yεn mu dodoɔ no ara de yεn ho bεhyε adeε biara a εbεboa ma yεadi so nkonim mu. Frε no honam ne honhom mu akodie. Frε no Kristosom abrabɔ nkonimdie ahwehwεdeε. Frε no sεdeε wopε. Mmom, εyε honhom mu akyinnyegyeε ntɔkwa tenten a ano yε den na εtoɔ ntwa. Na sε εba awieeε a, wopε sε woka wɔn a wɔda so gyina hɔ no ho. Wɔkyerε ɔko botaeε wɔ asraafoɔ nteteεbea a εwɔ wiase baabiara. Wɔ akwan dodoɔ no ara so no, honhom mu akodie nyε sononko mfiri honam mu akodie ho. Ɔsraani biara a ɔhwε kwan sε εnyε nkwa nko ara na ɔbεnya na mmom ɔbεdi nkonim no, εsε sε ɔte saa nnyinasosεm yi ase na ɔde yε adwuma wɔ n’ankasa daadaa akodie mu “tia wiase yi sum mu tumidie ne ahonhommɔne a εwɔ soro hɔnom” (Efesofoɔ 6.12b). Wobεtumi ayε akyεne sε wobεnya nkwa. Wobεtumi adi nkonim, na wo nkonimdie mu no, wɔbεhyε Kristo animuonyam. Bisa Nyankopɔn na ɔmma wo nyansa ne ahoɔden berε a wosua nokorε a εwɔ n’Asεm ho. Bisa nhumu a wode bεte ne nokorε ase, anya akokoɔduro de ayε adwuma wɔ w’abrabɔ mu,
~ Stu Webber. Honhom mu Akofoɔ. ANAASƐ: Multomah Publishers, 2001, p. 16.
Nnianim • 13
ne ɔdɔ a wo ne afoforɔ de bεkyε. Yεto nsa frε wo sε wo ne yεn nsua, sε sua firi yεn nkyεn, berε a ɔhyε wo sε ko gyidie ko pa no. Megyina Don Allsman a ɔyε me nua twerεfoɔ ne ɔsraani, ne yεn TUMI adwumayεfoɔ a wɔde berε ne mmɔdemmɔ boaa adwuma yi nyinaa anamu – yεda Nyankopɔn ase ma mo nkwa. Yεn akoma so mpaebɔ ne sε wobεyε wo fa mu deε wɔ Nyankopɔn nkwagyeε ne nsiesie Ayεsεm kεseε a εwɔ n’adebɔ mu no. Wowɔ ɔfa bi a εhia sε woyε. Yεma wo akwaaba ba abusua no mu, akwaaba ba ɔko no mu! Dr. Don L. Davis Wichita, Kansas, Advent 2014
Adesua 1 Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu Yεde Yεn Ayεsεm rebɔ Nyankopɔn Ayεsεm mu
Nyankopɔn adom a εsom bo no wɔde Awurade nyansa ne nhumu nyinaa ahwie agu yεn a yεgye die so. Wada ne pε ahintasεm adi akyerε yεn, a εhyε ɔno ara botaeε a εwɔ Kristo mu, animuonyam nhyehyεeε a wɔada no adi seesei wɔ berε mahyε mu, Nyankopɔn ankasa nhyehyεeε a εne sε εbεka nneεma nyinaa abom wɔ ne ba Kristo mu, a nneεma a εwɔ ɔsoro ne nneεma a εwɔ asase nyinaa ka ho mu. ~ Paulo de kɔma Efesofoɔ (Efesofoɔ 1.8-10) Ɔfa yi nkɔ awieeε no, wobεgye Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu no atom, berε a woregye adi sε: • Nyankopɔn a ɔwɔ soro, Awurade Nyankopɔn Otumfoɔ, ne nokorε, daapem Nyankopɔn baako a ɔwɔ hɔ sε Nnipa baasa: Agya, Ɔba, ne Honhom Kronkron no. • Nyankopɔn ne Ɔbɔadeε ma nneεma nyinaa, deε aniwa hunu ne deε aniwa nhunu, na ɔyεε nnipa wɔ ɔno ara nsεsoɔ so. • Esiane Satan* ne nnipa nta* a wɔdi kan atuateε nti, wɔdomee abɔdeε, nanso Nyankopɔn hyεε bɔ na ɔwɔ nhyehyεeε a εbεdi bɔne so nkonim na wasane anya biribiara bio εnam Agyenkwa bi, Awurade Yesu Kristo nti. Onniawieeε Nyankopɔ, m’Agya, woka no wɔ w’Asεm mu sε wone nimdeε ne nyansa nyinaa ti. Megye yei tom sε εyε nokorε, Agya dɔfoɔ, na mesrε sε ma me ɔsoro nyansa, na matumi akyε Nokwasεm no pεpεεpε (2 Timoteo 2.15). Mesrε sε kyerεkyerε me ɔkwan a memfa soɔ (Nnwom 32.8), na tutu m’anammɔn ma me. Ma m’aso nte wo nne, na tenetene me seesei wɔ sεdeε medwene na mekasa mu, na kyerε me kwan berε a mayera. Agya, ma me nhunumu akyεdeε, na sε mesua a ma menhunu nsonoeε a εwɔ nokorε ne atorɔ nkyerεkyerε, ahonhom, ne akyεdeε mu. Fa Honhom Kronkron no so kyerε me deε wo pε teε, na ma me nhumu sεdeε mεtumi de m’akoma nyinaa de wo tirimpɔ ayε adwuma.
Botaeε
Nyansasrε Mpaebɔ
*Satan – Satan ne ɔbɔnefoɔ no din ankasa, Nyankopɔn ne adasamma tamfo no. *Nnipa nta – Nyankopɔn bɔɔ Adam ne Hawa sε ɔbarima ne ɔbaa a wɔdi kan, a wɔbɔɔ wɔn wɔ Nyan kopɔn nsεsoɔ sε wɔne Nyankopɔn bεwɔ nkitahodie, ayε adwuma a nteaseε wom, na wɔanya anigyeε wɔ Nyankopɔn wiase a εwie pεyε na εsom bo no mu.
15
16 • Ko Gyidie Ko Pa no
Awurade dɔfoɔ, mesrε sε boa me na menyε ntεm nte na mentie, nyε nyaa nkasa, na menyε nyaa mfa abufuo (Yakobo 1.19). Ma m’anom nsεm ne m’akomam nkɔmmɔbɔ nsɔ w’ani. Ma me kwan na memfa nyansa nka wo nokorε sεdeε εbεyε a wɔn a mεkasa akyerε wɔn nyinaa bεtumi ate aseε na wo nokorε no ho aba mfasoɔ ama wɔn. Kyerε me seesei wɔ saa adesua yi mu berε a megye w’Asεm ne nkyerεkyerε. Mesrε saa nneεma yi wɔ m’Awurade ne Agyenkwa, Yesu, din a ahoɔden wom no mu, Amen. 1. Yεn nko ara na yεwɔ wiase anaa? Amerikafoɔ sini bebree kyerε ɔman foforɔ so abrabɔ wɔ wiase, a εtaa yε nneεma a εnyε papa anaasε εyε bɔne. Nnipa mpempem gye di sε εnyε yεn nko ara na yεwɔ wiase, εwom sε wɔbεsusu ntεm so sε wɔnnim baabi a saa nnipa no wɔ, anaasε sεdeε εteε. Afoforɔ gye di sε adasamma di wɔn ho so wɔ awia ne nsoromma kuo bebrebe bi a εwɔ ɔsoro abɔdeε mu. Ebinom gye di sε wɔyεε yεn wɔ abɔdeε kwan so kεkε, afoforɔ firi anyame*, afoforɔ susu pa ara sε obiara ntumi nhunu saa nneεma no da. Worenyini firi mmɔfraseε no, na w’adwene yε wo sε εhefa na yεfiri baeε, na deεn na wɔka kyerεε wo fa baabi a ɔsoro ne wiase firi baeε ho? 2. Baabiara a nnipa teε wɔ wiase no, wɔdɔ sε wɔte na wɔka ayεsεm. Sini, nwoma, aseresεm kafoɔ, kasamfoni (tεlεbihyen) so yε kyerε, twerεtohɔ nsεm, intanεte so nkitahodie, koowa-nkrataa, ne radio – da biara yεte nsεm pii, ebi yε nokorε, ebi nyε nokorε, ebi hyε nkuran, afoforɔ yε aniwu. Ɛbεyε wo nwanwa sε Twerε Kronkron ankasa ka ayεsεm kεseε baako? Twerεnsεm no yε nwoma korabea (ne nyinaa yε nwoma 66, a atwerεfoɔ bebree na wɔtwerεeε boro mfeε 1500) nanso wɔn nyinaa ka ayεsεm baako – fa Nyankopɔn ne ne pε sε ɔbεgye n’abɔdeε nkwa 39 Deεn na wodwene fa ayεsεm nyinaa ho? Woate pεn sε Twerε Kronkron no ka ayεsεm baako fa Nyankopɔn ne ne nkwagyeε ho? Nsonoeε a εda ayεsεm a yεatete anaa akenkan no mu bebree, ne ayεsεm baako a Twerε Kronkron atwerεfoɔ ka fa Nyankopɔn ne ne nkwagyeε a ɔde ma wiase no bi ho ne sεn? 3. “Sεdeε menim no, menhunu nhyehyεeε biara.” Ɛfiri gyidie no mfitiaseε, asomafoɔ no berε akyiri no ara, agyidifoɔ apae mu aka wɔn mfitiaseε gyidie nhyehyεeε wɔ nsεm a wɔfrε no gyidikansεm mu. Ɛmu mmienu a wɔnim no yie na wɔtaa ka wɔ abakɔsεm mu nyinaa, mpo de bεsi nnε ne Asomafoɔ Gyidikansεm ne Nicene Gyidikansεm (hwε Mmataho). Saa gyidie nnyetom tiawa mmienu yi twa anisoadehunu a εfa sεdeε
Nkitahodie
*Anyame – Anyame yε honhom mu nnipa a wɔwɔ tumi kεseε.
Adesua 1 Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu • 17
Nyankopɔn teε, deε wayε no Kristo mu, ne sεdeε wɔbεsane asiesie adebɔ bio, wɔ Nyankopɔn berε ne ne kwan so no tia. Nnipa bebree a wɔnnye nni, mmom kyerε sε wɔansusu amansan (wiase) ho na wɔbɔeε enti εnni botaeε anaasε botaeε-ni a ɔfrε baeε. Wɔka sε nhyehyεeε biara nni hɔ a εka biribiara bom, na nkyerεkyerεmu biara nni hɔ a εbεboa ma yεahunu deε enti a yεwɔ ha, baabi a yεrekɔ, ne sεdeε biribara bεyε. Annye annifoɔ (wɔn a wɔnnye nni sε Nyankopɔn bi wɔ hɔ) ka sε εyε nkwaseasεm sε wobεdwene sε Nyankopɔn bi anaa nhyehyεeε kεseε bi wɔ hɔ ma nkwa. Wɔbεkyerε sε, esiane sε Nyankopɔn biara nni hɔ na mmom nneεma a ahyε wiase ma na εwɔ hɔ nti, nkrabea anaa botaeε biara nni hɔ ma abrabɔ anaa wiase. Akyinnyefoɔ (wɔn a wɔka sε yεrentumi nhunu da sε ebia Nyankopɔn bi wɔ hɔ) ka sε, mpo sε Nyankopɔn wɔ hɔ a, yεrentumi nhunu no, na deε yεbεtumi ayε ara ne sε yεbεnya anidasoɔ sε nneεma bεyε yie – ebia! Sεn na Asomafoɔ ne Nicenefoɔ Gyidikansεm no boa yεn ma yεbua wɔn a wɔnnye nni sε Nyankopɔn anaa nhyehyεeε bi wɔ hɔ ma wiase no? Yεhunu Nyankopɔn ne adasamma ho Ayεsεm wɔ Twerε Kronkron mu, a εgyina yεn Awurade Yesu Kristo so. Nanso saa Ayεsεm kεseε yi boro amannebɔ bi a yεkenkan; εyε biribi a yεyε bi. Sε Yesu okyidini no, seesei wowɔ ahyεnso foforɔ na wowɔ asεdeε wɔ Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu no mu. Opumpuni* ne baasakoro* Nyankopɔn: Agya, Ɔba ne Honhom Kronkron na εbɔɔ wiase. Ɔwɔ hɔ firi tete akyirikyiri, te daapem animuonyam mu, a biribiara nhia no no, Nyankopɔn yii sε ɔbεyε wiase bi a nnipa, a ɔyεε wɔn wɔ n’ankasa nsεsoɔ ne su so, bεtumi anya n’adebɔ mahyε nyinaa. Nanso bapɔn-ba* otuatefoɔ, Satan de saa wiase yi kɔɔ basabasayε mu. Ɛyε n’adwene sε ɔbεka Nyankopɔn Ahemman agu nti, ɔbonsam sɔɔ nnipa nta a wɔdi kan (Adam ne Hawa) hwεε sε wɔbεtia Nyankopɔn, ama wɔadome adasamma a wɔnni ɔgyeε ho anidasoɔ. Saa atuateε yi nyinaa akyi, Nyankopɔn yεε sε ɔbεyi Nkonimdifoɔ, Ɔgyefoɔ bi, a ɔbεtene saa ahweaseε yi na ɔde Nnome no ho nsunsuansoɔ aba awieeε afebɔɔ. Ɛnam Abraham so, Nyankopɔn yεε apam bɔhyε sε ɔde saa Mesaia (nea wɔasera no) yi bεba, na ɔyii nkorɔfoɔ bi a wɔn mu na Mesaia no bεfiri aba (Israel). Na, wɔ berε mahyε mu no, Agya no somaa Ɔba no, Yesu, sε
Emu nsεm
*opumpuni – opumpuni kyerε obi a ɔwɔ tumi a εnni ano na εwɔ nhyεnsoɔ wɔ abɔdeε ne abakɔsεm so. *baasakoro – Baasakoro yε ɔkwan foforɔ so a yεka sε “nnipa baasa a wɔyε Nyankopɔn baako.” Ɛtɔ da bi a, yεde asεmfua “Baasakoro” kyerε Nyankopɔn Baako a ɔyε nnipa baasa. *kronkron – Abɔfoɔ yε honhom mu nnipa a Nyankopɔn abɔ wɔn na wɔwɔ tumi ne nyansa kεseε kyεne nnipa.
18 • Ko Gyidie Ko Pa no
ɔmmεda n’animuonyam adi, nnye ne nkorɔfoɔ, na ɔnnye n’abɔdeε nkwa. Yesu nam n’anwanwa nnwuma so kyerεε Ahemman no nyansa wɔ ne nkyerεkyerε ne tumi mu. Ɔfiri ne pε mu de ne nkwa maeε berε a ɔwuu wɔ asεnnua so no, ɔtuaa yεn bɔne* ho asotweε ka na ɔsεee ɔbonsam nnwuma. Nyankopɔn nyanee Yesu firii awufoɔ mu, na adaduanan akyiri no ɔforo kɔɔ ɔsoro* sε Awurade nkonimdifoɔ. Da a εtɔ so aduonum wɔ ne wusɔreε akyiri no, afei ɔsomaa Honhom Kronkron no sε εmmεma Yesu asuafoɔ* asafo a εrenyini, Asɔre* no, tumi. Sε Agya no abusua, Yesu honamdua, ne Hongom Kronkron no asɔredan no, wɔayi Asɔre no sε εnto nsa mfrε nnipa a wɔwɔ baabiara sε wɔmmεka Ayεsεm Kεseε yi ho. Sε yεn gyidie ko pa yi ba awieeε a, Yesu bεsane abεsi Nyankopɔn Ahemman wɔ wiase baabiara, εhɔ na awerεhoɔ, yareε, ne owuo to bεtwa na ɔne ne nkorɔfoɔ bεdi hene afebɔɔ. Animuonyam nka ne din! Ne titire no, anka εsε sε saa nsεmmisa no ase hye wɔ berε a yεkɔ kronkron ayεsεm no a nneεma a wɔde sesa koraa wɔ mu mmɔho mmienu ne mmiεnsa no mu. Wobεsesa afiri saa ayεsεm nwoma no ho akɔ Ayεsεm a εyε Twerε Kronkron ho, ne sε wobεtaa ahyia nsakraeε. Sεdeε yεn mu baako atwerε no baabi no, ‘Mmerε a εho hia kεse a Nyankopɔn kyerεε n’anwanwadeε wɔ abakɔsεm mu de daa ne su ne ne pε adi no, Nyankopɔn sane di maa ahiafoɔ ne wɔn a wɔnni fahodie de gyee wɔn.’ Odima mmerε no sane yε nsakraeε mmerε, mmerε a εnyε deε obi hwehwε na ɔnya, mmerε a wɔn a wiase bu wɔn abomfiaa bεyε wɔn a Ɔbɔadeε no susu sε wɔyε atitire pεpεεpε. ~ Ronald J. Sider et Michael A. King.
Reka Nsεmpa Fa Abrabɔ ho wɔ Wiase a Ɛyε hu mu. Philadelphia: The Westminster Press, 1987, pp. 56-57.
*bɔne – Bɔne ne sε yεnyε deε Nyankopɔn pε, sε εyε deε yεka, deε yεyε, anaa deε yεdwene. *foro kɔɔ ɔsoro – Yesu firii asase so kɔɔ wiem wɔ honam mu berε a na n’akyidifoɔ rehwε. Ne wuo ne ne wusɔreε akyiri no, ne sorokɔ no yεε nkonimdie ahyεnsodeε sε ɔrefiri asase yi so akɔtena n’ahennwa so wɔ ɔsoro sε nkonimdi hene. Ɛno nso na εhyεε Honhom Kronkron a εtumi ma Akristofoɔ a wɔwɔ baabi ara, wiase nyinaa, tumi mmaeε ase. *asuafoɔ – Osuani yε sukuuni anaa Yesu okyidini. Okristoni biara yε osuani. Ɛtɔ da bi a, yεde edin “os uani” di dwuma wɔ ɔkwan pɔtee bi so de kyerε mmarima dummienu a Yesu yii wɔn kaa n’asase so som adwuma ho no. *Asɔre – Asɔre yε Nyankopɔn kuo mu nnipa a wɔhunu Yesu sε Awurade, na wɔyε ne botaeε wɔ asase so, obiara a watwam, ɔwɔ hɔ seesei ne daakye, εfiri bea biara wɔ asase so ne abakɔsεm nyinaa mu ka ho bi.
Adesua 1 Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu • 19
Sε Kristo firi hɔ a, Twerε Kronkron yε nwoma a obiara nnim. Ma ɔnyε wo botaeε berε a wokenkan, εno ne ayεsεm kεseε pa ara a wɔaka pεn. Wɔbu Twerε Kronkron abomfiaa berε a wɔma εyε te sε abrabɔ akwankyerε nwoma kεkε. Asomafoɔ no – ne Kristo ankasa – kyerε a, Twerε Kronkron yε yεkyerε bi a εreda adi a Yesu Kristo ne ne dɔm barima. ~ Michael Horton. Christless Christianity . Grand Rapids, MI: Baker Books, 2008, page 142. Abasεm Tenten a Yεhunu Yεn ho Wɔ Mu Adesua 1 Twerε Kronkron Adesua Kenkan twerεnsεm a εdidi soɔ yi na bua nsεmmisa a εka emu biara nkyerεkyerε kronkron ho no tiawa. 1. Awurade Nyankopɔn nko ara ne Nyankopɔn, na ɔno na ɔbɔɔ wiase. Kenkan Gyenesis 1.1-3.15
a. Ɛdeεn na Nyankopɔn yε wɔ saa Ayεsεm yi mu?
b. Ɛdeεn na Adam ne Hawa yε wɔ saa Ayεsεm yi mu?
c. Ɛdeεn na ɔwɔ no yε wɔ saa Ayεsεm yi mu?
2. Ɛnam Nyankopɔn pε ne ne tumi so na wɔbɔɔ nnipa nyinaa na wɔte ase. Kenkan Asomafoɔ no Nnwuma 17.24-31. Bobɔ, anyε koraa, nneεma mmiεnsa a Paulo kyerεkyerε mu fa Nyankopɔn Ayεsεm no ho berε a ɔkasa kyerε Atenfoɔ no. 3. Nyankopɔn nam n’adebɔ so akasa akyerε adasamma nyinaa, nam ne nkɔmhyεfoɔ a wɔwɔ Israel so, εna deε εtwa toɔ, nam Yesu Kristo so wɔ nna a εdi akyire yi mu. Kenkan Hebrifoɔ 1.1-4 a. Sεn na ɔtwerεfoɔ no kyerεkyerε ɔkwan a Nyankopɔn nam so akasa akyerε adasamma?
b. Adehia bεn na ɔtwerεfoɔ no de ma Hebrifoɔ no fa Nyankopɔn a ɔnam Yesu so rekasa kyerε yεn ho?
20 • Ko Gyidie Ko Pa no
4. Nyankopɔn abεka ayεsεm no ho berε a wabεyε onipa na ɔte asase so! Kenkan Yohane 1.1-14.
a. Hwan ne “Asεm” no, na abusuabɔ bεn na εda ɔne Nyankopɔn ntam?
b. Abusuabɔ bεn na εda Asεm no ne abɔdeε nyinaa ntam?
c. Wɔn a wɔgye Asεm no di no, εdeεn na wɔnya, na sεn na “wɔwo” wɔn?
5. Ɛwɔ sε wɔka Nyankopɔn dɔ a ɔde ama wɔ Yesu mu no ho ayεsεm kyerε nnipa nyinaa, wɔ baabiara. Kenkan Mateo 28.18-20. Ahyεdeε bεn na Yesu de ma n’akyidifoɔ?
6. Asεmpa no yε nkwagyeε Nsεm Papa a εbɔ ayεsεm tenten a yεwɔ mu no tɔfa. Kenkan 1 Korintofoɔ 15.1-8. Ɛdeεn na Paulo ka sε εyε adehia a εdi kan? a. Ɛdeεn ne “adom” na adεn nti na berε biara Asεmpa (Nsεm Papa) no fa “adom” ho?
b. Asεmpa no yε nkrasεm a εfa deε Nyankopɔn yεε no Kristo mu ho. Ɛdeεn na εsiiε?
c. Yesu wiee n’adwuma no, hwan na ɔdaa ne ho adi kyerεε no?
7. Nasaretni Yesu ne Nyankopɔn Ayεsεm no mu dɔm-barima – n’abrabɔ, ne wuo, ne ne wusɔreε. Kenkan Marko 1.1-13. Berε a wɔbɔɔ Yesu asu no, fatoto sεdeε Nyankopɔn yii ne ho adi sε Agya, Ɔba, ne Honhom Kronkron ho.
a. Agya
___ Aburuburo su so
b. Ɔba
___ Ɛnne a εfiri ɔsoro
c. Honhom Kronkron
___ Nasaretni Yesu
Adesua 1 Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu • 21
8. Ayεsεm a Nyankopɔn reka wɔ Yesu mu no yε nsiesie, ayaresa, ne nhyira ma nea ɔrepira ne ohiani. Kenkan Yesaia 61.1-4. Bobɔ nkɔmhyε num a Yesaia ka sε Yesu ba a ɔbεyε de agye deε na ayera no.
Me din de Nee. Ɛyε Chinafoɔ din a εnhyε da nyε na. Ɛyεε dεn na menyaeε? Ɛnyε me na mefaeε. Mankɔhwehwε Chinafoɔ din a wɔatwerε bi mu na mefaa yei. Sε me din de Nee no, nokorε mu εmfiri me koraa, afei nso, biribiara nni hɔ a mεtumi ayε a εbεtumi asesa no. Meyε Nee εfiri sε na m’agya de Nee, εna na m’agya de Nee εfiri sε na me nana de Nee. Sε meyε deε Nee yε a meyε Nee, εna sε manyε deε Nee yε nso a meda ho yε Nee. Sε mebεyε China manpanin a meyε Nee, anaa sε mebεyε ɔsrεsrεfoɔ wɔ mmɔntene so nso a meda ho yε Nee. Biribiara nni hɔ a meyε anaa metwe me ho firi ho a εbεyε me biribi foforɔ gye sε Nee. Yεyε adebɔneyεfoɔ, εnyε yεn ankasa ntira na mmom Adam nti. Ɛnyε sε me ara mayε bɔne nti na meyε ɔdebɔneyεni, na εfiri Adam mu a na mewɔ berε a ɔyεε bɔne. Esiane sε awoɔ mu mefiri Adam mu nti, meyε ne fa bi. Bio, mentumi nyε hwee mfa nsesa yei. Mentumi mfa me suban a εbεyε papa nyε me ara me ho foforɔ kyεne sε Adam fa bi, εno nti meyε ɔdebɔneyεni. ~ Watchman Nee. The Normal Christian Life. Fort Washington, PA : Christian Literature Crusade, 1974, p. 26. Twerε Kronkron kyerε sε, Hebrifoɔ Awurade Nyankopɔn no ne nokorε Nyankopɔn baako, a wada ne ho adi sε Nyankopɔ baako a ɔwɔ nnipa baasa (Agya, Ɔba ne Honhom Kronkron) mu no. Nyankopɔn aka n’ayεsεm kεseε no akyerε yεn (a εyε, ayεsεm tenten) a εkasa fa ne dɔ ne ne tirimpɔ sε ɔbεgye n’abɔdeε afiri ɔsεeε mu. Nyankopɔn na ɔbɔɔ wiase, a ɔyεε nneεma nyinaa firii ohunu mu (ex nihilo), na ɔsii gyanaeε sε ɔbεyi nnipa bi a wɔn mu na Ɔkandifoɔ ne Agyenkwa bi bεfiri aba. Mfitiaseε no ɔyεε nnipa a na bɔne nni wɔn ho deε, nanso wɔsɔre tiaa no, hwee ase firii n’adom* ho, na εde nnome baa abɔdeε ne adasamma nyinaa so, a εwie owuo mu. Nyankopɔn hyεε bɔ sε ɔbεsoma Agyenkwa bi a ɔbεtua yεn bɔne ho ka, afa yεn asoɔden ho asotweε ato ne ho so, na ɔnam gyidie so ama yεn daa nkwa. Nasaretni Yesu ne Agyenkwa no a owuui de gyee yεn no. Afei, εnam ne mu gyidie nti, wɔbεtumi agye yεn nkwa afiri bɔne asotweε ne tumi mu, na yεanya daa nkwa – yεbεtumi aka ayεsεm a Nyankopɔn reka no ho!
Muabɔ
*hwee ase firii n’adom ho – Berε a Adam ne Hawa kɔkaa Satan ho wɔ atuateε mu no, wɔn bɔne tee wɔn firii Nyankopɔn abusuabɔ a εwie pεyε no ho; wɔn nneyεε no tee wɔn firii Nyankopɔn ho, na εde owuo baa wiase.
22 • Ko Gyidie Ko Pa no
Mmataho a εwɔ sε wosua na wosusu ho a εfa saa adesua yi ho na εdidi soɔ yi: Berε Bi a Atwam (Mma. 1) Ayεsεm a Nyankopɔn Reka (Mma. 2) Ɛfiri Tete Akyirikyiri kɔsi Daakye Akyirikyiri (Mma. 6) Sunsum ne deε εwɔ Honam (Mma. 7) Yesu Kristo, Twerε Kronkron Atifiasεm ne Asεntire (MMa. 22) Nicenefoɔ Gyidikansεm (Mma. 24 ne 25) Asomafoɔ Gyidikansεm (Mma. 26) Wɔaka sε wiase nyinaa yε εberε. Ɔkwan biara nni hɔ a εyε nokorε kyεne ɔyεkyerε kεseε a εrekɔ so a yεbεtumi afrε no ‘Hann ne Sum Akodie’ no. Nneεma nnidisoɔ a εwɔ Twerεsεm ne abakɔsεm mu da ɔsoro ko bi a εwɔ ahemman mmienu ntam a yεn nyinaa reyε bi adi, sεdeε Nyankopɔn nhyehyεeε teε. Saa tebea a εfa Nyankopɔn Ahemman botaeε ho wɔ abakɔsεm mu yi nti na gyidie atwerεfoɔ atwerε na wɔakyerε Twerεsεm ase. Kenkan na dwene nsεm ne nsusuiε a εdidi soɔ yi ho, na gyina asuasεm a wosuaa wɔ soro no so ma mmuaeε ne nhumu wɔ wɔn nsiesie ho. 1. “Mennye nni sε Nyankopɔn bi wɔ hɔ.” Yεwɔ adwuma mu a yεredidi awia no, na Janice ne ne nua odwumayεni Leah redi nkɔmmɔ fa sεdeε wiase baeε ho. Leah gye di yie pa ara sε adansedie biara nni hɔ a εkyerε sε Nyankopɔn anaa nyame bi wɔ wiase. Anyamesom nyinaa wɔ adwene sononko fa sεdeε Nyankopɔn teε, anyame dodoɔ a εwɔ hɔ, ne deε wɔfa no sε kronkron ntwerεeε ho. Janice yε ogyidini wɔ Kristo mu, a ɔgye di sε Otumfoɔ Agya na ɔyεε wiase, na abɔdeε yε fε dodo sε εno ara bεba, a εnni botaeε anaa nteaseε. Sε wone Janice a, sεn na wo ne Leah bεkyε Twerεnsεm a woasua seesei fa deε Twerε Kronkron ka fa Nyankopɔn ne wiase a ɔbɔeε ho. 2. “Adεn nti na Nyankopɔn nsesa nneεma seesei ara?” Wɔ Akristofoɔ Twerε Kronkron Adesua bi mu no, asεmmisa puee mu sε, “Sε Nyankopɔn ne ɔbɔadeε, na ɔreyε nneεma nyinaa abom a, adεn nti na nneεma bɔne sisi wɔ wiase?” Ebinom gye dii sε na Nyankopɔn nnim nneεma a εrekɔ so wɔ wiase no ho hwee, εna afoforɔ kaa sε na Nyankopɔn nim, na na wayε ~ James DeYoung and Sarah Hurty. Beyond the Obvious. Gresham, OR: Vision House Publishing, 1995, pp. 83-84. Otumfoɔ Nyankopɔn baa asase so wɔ Nasaretni Yesu mu, na ɔnam ne wuo wɔ Asεnnua no so pataae, twee wiase famm ne ho (2 Korintofoɔ 5.19).
Mmataho
Nnyiasosεm a Ɛhia
Nsεm mu Nhwehwεmu
Adesua 1 Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu • 23
n’adwene sε ɔremfa ne ho nhyehyε nneεma a εrekɔ so no mu. Wogyina deε wonim no seesei ara so a, sεn na wobεbua asεmmisa sε adεn nti na nneεma rekɔ so seesei wɔ wiase sεdeε εteε yi? Sεn na deε yεsuaa no saa adesua yi mu boa yεn ma yεhunu deε enti a Nyankopɔn bεtumi ama ho kwan ma yεafa nneεma a εyε den mu, anyε koraa, wɔ berε bi mu? 3. Akwan bebree nni hɔ a εkɔ Nyankopɔn hɔ? Nnipa bebree gye di nnε sε gyidie nyinaa ho hia pε na akwan bebree wɔ hɔ a εkɔ Nyankopɔn hɔ. Ayε te sε bepɔ bi ayaase, akuo ahodoɔ bebree hyε aseε sε wɔreforo akɔ bepɔ no so, a wɔhyε aseε firi mmea ahodoɔ wɔ abotan so. Wɔn nyinaa botaeε ne sε wɔbεduru bepɔ no so (baabi a “ɔsoro” teε no), nanso wɔbεfa akwan nsonoeε so, afiri gyinabea ne adwene nsonoeε wɔ ɔkwan no so. Awieeε no (saa na akyinnyeε no kɔ so) anantefoɔ no nyinaa (anyamesom a εwɔ wiase) bεhunu wɔn kwan akɔ soro hɔ (honhom mu). Wɔ saa nteaseε yi mu no, gyidie nyinaa yε pε, ne nyinaa kasa nokorε mu fa ɔsoro ho, na wɔbεtumi afa wɔn mu biara so ahunu Nyankopɔn. Sεn na yεn adesua no ka fa nsusuiε a εte sei fa akwan ahodoɔ a εkɔ ɔsoro ho? Afei a woasakyera (afiri bɔne ho) na woagye Nasaretni Yesu adi sε Awurade yi, wɔawo wo afiri ɔsoro, ayε wo Nyankopɔn ba εnam gyidie wɔ Asεmpa no mu nti. Yei kyerε sε Nyankopɔn ayi wo, na woka ne nhyehyεeε kεseε sε ɔgye nnipa bi firi adasamma mu ma n’ankasa animuonyam no ho. Wonkenkan mfa Nyankopɔn nhyehyεeε ne Ayεsεm ho kεkε, woabεka ho seesei! Wɔnam gyidie so de wo abata Yesu ho seesei, na wɔde wo bɔne akyε wo, afa wo aba n’abusua mu, na ɔde wo aka n’asraafoɔ ho. Berε a wogyee Yesu diiε no, wobεkaa Ayεsεm no ho! Yei kyerε sε seesei wohia sε wosua deε εfa Ayεsεm no ho nyinaa, deε Nyankopɔn reyε, sεdeε ɔpε sε wobɔ bra, ne sεdeε ɔbεtumi de wo ayε adwuma aboa afoforɔ ma wɔabεka ne dɔ ne nkwagyeε Ayεsεm no ho, nso. Nsuro; Nyankopɔn ama wo ɔno ara Honhom Kronkron sε εbεkyerεkyerε wo, wama wo Nyankopɔn Asεm sε εbεma wo akwankyerε, Kristo asɔre sε εbεyε w’adamfo, ne mpaebɔ tumi sε εbεboa ma woanya deε wohia nyinaa a εbεma woatena saa Ayεsεm kεseε yi mu wɔ w’abrabɔ foforɔ mu. Afei wowɔ ayɔnkofoɔ afoforɔ, εne atamfo nso! Wɔagye wo afiri esum tumi ase, na seesei εsε sε wosi ɔbonsam nnaadaa, wiase nsɔhwε, ne wo bɔne dada no nneyεε su kwan. Wɔagye wo nkwa ne sε woakɔ Nyankopɔn afa wɔ aperepereε bi mu, ama nnipa a wɔwɔ baabiara akoma ne adwene. Nanso, mma εnha wo! Nyankopɔn ama yεn deε yεhia nyinaa sεdeε yεbεbɔ Kristosom abrabɔ, asɔ Nyankopɔn ani na ahyε no animuonyam, na yεadi ɔtamfo no so nkonim wɔ saa Ayεsεm kεseε yi a yεka ho yi mu. Nya berε bi da Nyankopɔn ase sε watwe wo abata ne ho, sε wayε wo ne ba, na wama wo daa nkwa. Srε ne hɔ ahoɔden ne mmoa a wode bεkɔ so asua na
Abusuabɔ
24 • Ko Gyidie Ko Pa no
woanyini sε Yesu suani (okyidini), εna, sε ɔsraani wɔ n’asraafoɔ mu. Ɔrempa wo na ɔrennya wo. Akwaaba ba abusua no mu, na akwaaba ba ɔko no mu!
Wɔabɔ me wɔ Nyankopɔn nsεsoɔ, na εwom sε berε bi na meyε Nyankopɔn tamfo deε, nanso wɔayi me sε menka Nyankopɔn amansan nhyehyεeε a εbεgye deε εyeraeε wɔ ahweaseε berε no nyinaa bio no ho.
Adansedie
Asɔre no de Awurade Mpaebɔ no ayε adwuma mfeε bebree, a εgyina Awurade Yesu ankasa nkyerεkyerε ma n’asuafoɔ so wɔ Mateo 6.9-13 ne Luka 11.2-4. Agya a wowɔ ɔsoro, a wo din yε kronkron, yεsrε sε W’Ahemman bεtumi aba na Wo pε nko ara na εbyεε hɔ wɔ asase so, mpo sεdeε εhyε ma wɔ ɔsoro. Ma yεn yεn daadaa aduane ma yεn apɔmuden, na yεsrε sε fa nneεma bɔne a yεayε kyε yεn, mpo sεdeε yεde kyε wɔn a wɔayε yεn bɔne. Onniawieeε Nyankopɔn, m’Agya, meda wo ase sε woada wo nhyehyεeε kεseε ne Ayεsεm wɔ Twerεnsεm no mu adi akyerε me. Wo na wobɔɔ ɔsoro ne wiase, na woyε me yεfoɔ ne me Nyankopɔn. Meda wo ase sε woabue m’akoma mu ma mate wo nkwagyeε Asεmpa no, wɔ daa nkwa a wode ma nnipaa a wɔgye Yesu di nyinaa. Megye tom sε wodɔ me, na wogyee me nkwa. Wode me aka w’Ayεsεm no ho. Fa wo Honhom so boa me, ma mensua sεdeε mεtena ase na matumi ahyε wo animuonyam – agyina atia nneεma a εbεtwe me afiri wo ho akɔ wiase bio. Ma me adom ma mensɔ w’ani nnε. Wɔ Yesu Kristo din mu, amen. Yεwɔ ɔfa bi a yεayi asi hɔ ama atwerε ne mfoniyε afidie aboadeε wɔ www.tumi.org/sacredroots . Norman Geisler. Sε Wobεte Twerε Kronkron ase a, Hwehwε Yesu. Eugene, ANAASƐ: Wipf ne Stock Nwoma Tintimfoɔ, 2002. Wɔ ɔfa a εdi soɔ mu no, wobεhwehwε Mmoa a Yεyε a saa atifinsεm yi ka ho: 1. Yesu dii ɔbonsam so nkonim na εmaa yεn kwan sε yεbεka Nyankopɔn Ahemman ho. 2. Ɛnam yεn adwensakyera ne gyidie nti, εnam Nyankopɔn adom so wɔabɔ yεn asu kɔ Kristo honamdua mu. 3. Wɔama yεn Honhom Kronkron no sε yεn agyapadeε ho bɔhyε.
Mpaebɔ
Akoma mu Sufrε kyerε Awurade
Ma Adesua Bebree
Ma Adesua a Ɛdi soɔ
Adesua 1 Ayεsεm Tenten a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu • 25
1 Yohane 3.8
Twerεsεm Nkaekaeε Dwumadie
1. Wɔ krataa sononko so, bɔ Twerε Kronkron Ayεsεm mua. Wo ne ogyidini bi a wawie nyini wɔ w’asɔre mu nsusu wo muabɔ no ho. 2. Kenkan Mmataho “Sεdeε Wobεhyε aseε Akenkan Twerε Kronkron no”. 3. Hyε daadaa Twerε Kronkron akenkan nhyehyεeε bi ase.
Adesua 2 Ɛho a Yεkɔka Yεregye yεn Dwumadie Atom wɔ Ɔsoro Akodie a εfiri Tete no mu
Wɔ Nasaretni Yesu mu, berε a wotee nokorε asεmpa no, Nyankopɔn nkwagyeε a ɔde ma no ho Nsεm Pa no, na wogyee no diiε no, saa berε korɔ no ara wɔsɔɔ wo ne bɔhyε Honhom Kronkron no ano, Nea ɔno ara na ɔyε ntoaseε ma daakye agyapadeε kɔsi sε yεn nsa bεka, ahyε no animuonyam no. ~ Paulo de ma Efesofoɔ (Efe. 1:13-14) Ɔfa yi nkɔ awieeε no, wobεgye Ɛho a Yεkɔka atom berε a woregye adi sε: • Yesu nam n’abrabɔ a efi nni ho ne wu a ɔwu maa yεn so dii ɔbonsam so nkonim na ɔbɔɔ kwan maa wɔn a wɔgye di sε wɔbεwura Nyankopɔn Ahemman no mu. • Ɛnam adwensakyera (yεretwe yεn ho afiri bɔne ho akɔ Nyankopɔn nkyεn) ne gyidie (yεregye nokorε a εfa Yesu adwuma ho adi), εne Nyankopɔn adom so wɔbɔ yεn asu kɔ Kristo mu. • Wɔama yεn Honhom Kronkron no sε yεn agyapadeε ho bɔhyε. Onniawieε Nyankopɔ, m’Agya, woka no wɔ w’Asεm mu sε wone nimdeε ne nyansa nyinaa ti. Megye tom sε yei yε nokorε, Agya dɔfoɔ, na mesrε sε ma me ɔsoro nyansa, na matumi akura Nokwasεm no mu pεpεεpε (2 Timoteo 2.15). Mesrε sε bue m’adwene mu na kyerε me ɔkwan a εsε sε mefa so (Nnwom 32.8), na fa m’anammɔn sisi yie. Ma menyε aso nte wo nne, na tenetene me seesei wɔ sεdeε medwene na mekasa mu, na kyerε me kwan berε a mayera. Agya, ma me nhunumu akyεdeε, na sε mesua a ma menhunu nsonoeε a εda nkyerεkyerε a εyε nyamesom ne deε εnyε nyamesom, ahonhom, ne akyεdeε ntam. Fa Honhom Kronkron no so kyerε me sεdeε wo pε teε, na ma me nhumu sεdeε mεtumi de m’akoma nyinaa ayε deε wopε. Awurade dɔfoɔ, mesrε sε boa me ma menyε ntεm ntie, nyε nyaa nkasa, na menyε nyaa mfa abufuo (Yakobo 1.19). Ma m’anom nsεm ne m’akomam nsusuiε nsɔ w’ani. Ma memfa nyansa nka wo nokwasεm, sεdeε obiara a mεkasa akyerε no bεtumi ate aseε na wo nokorε no ho aba mfasoɔ ama wɔn. Kyerε me seesei wɔ adesua yi mu berε a megye w’Asεm ne akwankyerε. Mebisa saa nneεma yi wɔ m’Awurade ne Agyenkwa Yesu din a tumi wom mu, Amen.
Botaeε
Nyansasrε Mpaebɔ
27
28 • Ko Gyidie Ko Pa no
1. “Adεn nti na ɔbonsam kyiri yεn – yεanyε no biribiara, anaa?” Wɔ agyidifoɔ afoforɔ kuo ketewa bi Twerε Kronkron adesua mu no, na Akristofoɔ mmɔfra a wɔyε afoforɔ kuo bi ne wɔn kyerεkyerεfoɔ resane akɔ Twerε Kronkron Ayεsεm no mu bio. Adesua no mu no, wɔhunuu sε ɔbonsam de atorɔdie ne atorɔsεm na εdaadaa nnipa nta a wɔdi kan, Adam ne Hawa, maa wɔyεε bɔne. Asuafoɔ no mu baako bisaa ɔkyerεkyerεfoɔ no sε, “Mente aseε. Adεn nti na na ɔbonsam yε otirimuɔdenfoɔ saa sε ɔbεdi atorɔ akyerε Adam ne Hawa, de wɔn akɔ amaneε mu, asεe biribiara. Wɔyεε no dεn – adεn nti na ɔkyiri nnipa saa?” Wɔ wo nimdeε seesei fa Twerε Kronkron ne Ayεsεm no ho no, wodwene sε εdeεn nti na Twerεnsεm no pae mu ka sε ɔbonsam toto ano, daadaa, na ɔtaa nnipa saa? Adεn nti na wayε saa firi mfitiaseε koraa no? 2. “Nokorε, megye di, nanso mennye nni sε mayε krado sε mede me ho nyinaa bεhyε mu – anyε koraa, nyε seesei.” Berε a Marsha ne ne nua Ralph kyεε Nyankopɔn daa nkwa a ɔde ma ho Asεmpa Pa no, ɔhyiaa adeε bi a na ɔnnim deε ɔde bεyε. Ɔka kyerεε Marsha sε deε Nyankopɔn de ma no yε, mpo εyε fε, gye sε ɔfa a εfa ne ho a ɔretwe afiri ne bɔne ho akɔ Nyankopɔn nkyεn no. (Na Ralph de ne ho ahyε kɔmpita so kyakyatoɔ mu yie pa ara, a na emu bi yε nkankyeε, na wɔkyε ahonhomsεm a εyε hu). Ralph tee Marsha adansedie fa ayεsεm no ho no, ɔkaa sε, “Mehunu yie wɔ sεdeε Nyankopɔn dɔɔ yεn na ɔsomaa Yesu – εyε anwanwadeε bi. Nanso, nokorε mu, seesei ara deε mennye nni sε mεtumi de me ho ama no, ne titire ne sε mεsesa biribiara na magyae nneεma a mereyε no seesei ara no mu bi. Ɛyε den. Mentumi nnye Yesu nni na εnso hɔ ara? Adεn nti na εwɔ sε, sεdeε na woreka no, “mesakyera firi me bɔne ho?” Mennye nni sε mayε krado ma ahofama a εtra so saa seesei. Ɔkwan foforɔ bi, ɔkwan bi a εkwati saa adwensakyera nneεma no nyinaa wɔ hɔ anaa?” Sεn na εwɔ sε Marsha bua Ralph fa saa botaeε yi ho – εwɔ sε wosakyera firi bɔne ho ansa na wɔagye wo nkwa anaa? Susu ho. 3. “Seesei a woyε Yesu suani yi, ani bεsa wo.” Berε a nnipa bebree ka sε Kristosom gyidie ara ne Nyankopɔn dɔ ne asomdwoeε no, kakraa bi na ayε sε wɔte gyidie ase sε εyε ɔfrε kɔ Nyankopɔn afa wɔ ɔko bi mu. Nokorε ne sε, sε onipa sakyera na ɔgye Yesu di pε, wɔabεka ɔko bi ho, deε Kristosom twerεfoɔ baako bi frεε no “akodie nyinaa εna.” Sε woka “Aane” ma Kristo ne n’Ahemman a, εte sε woaka “Daabi” berε korɔ no ara akyerε nsɔhwε a εwɔ wiase, akyerε akɔnnɔ bɔne a εwɔ yεn abɔsu dada no mu, ne ɔbonsam atorɔ. Saa atorɔ yi bebree asesa yεn su – yεagye wɔn adi yεn nkwa nna nyinaa. Wobεyε Okristoni a woabεyε ɔsraani, na Nyankopɔn atamfo no ani bεsa wo. Akwan bεn so na woahunu yei sε εyε nokorε firi berε a wodii kan gyee Yesu Kristo sε w’Agyenkwa ne Awurade?
Nkitahodie
Wɔ ɔfa a εtwa toɔ no mu (Ayεsεm Kεseε a Yεhunu Yεn Ho Wɔ Mu), yεsuaa sε, Nyankopɔn nkwagyeε wɔ Kristo mu Ayεsεm a wɔaka wɔ Twerε Kronkron mu no, bua nsεmmisa akεseε a εfa abrabɔ ho. Nanso sεdeε Ayεsεn Kεseε yi
Emu Nsεm
Adesua 2 Ɛho a Yεkɔka • 29
yε nwanwa fa no, εnsε sε yεtie saa Ayεsεm Kεseε yi anigyeε mu kεkε, te sε deε wokɔ sini bi ase, kɔhwε, na afei woto w’adwene mu wɔ ho no. Sε yεte Nyankopɔn abasεm a εfa ɔgyeε ne mmaeε bio wɔ Kristo mu ho a, na εwɔ sε yεsi gyinaeε sε yεne Nyankopɔn bεka abom a, εsε sε yεnya n’Ayεsεm ho adansedie, gye tom sε εyε nokorε, yεma no bεyε yεn ara ayεsεm, na afei yεhyε aseε ko gyidie ko pa no bi. Ɛsε sε yεsesa afa, firi yεn pε mu kɔka Awurade asraafoɔ no ho. Yεn ankasa mfata, na esiane Nyankopɔn mmɔborɔhunu a εnam Kristo nsiananmu (“wɔ yεn ananmu”) wuo no nti, ɔto nsa frε nnipa nyinaa sε wɔmmεka ho. Ɔgyeε frε no yε ɔfrε ma ɔko – sε wobεfiri esum ahemman mu akɔ hann ahemman mu, sε wobεfiri abrabɔ a wobɔ ma wo nko ara ho abεyε ananmusini ama Awurade Yesu Kristo, adi n’akyi wɔ wiase a εyε ɔsεeε ne basabasa mu. Sε wopae mu ka w’atuateε ne wo bɔne, twe wo ho firi ho wɔ adwensakyera mu*, na wonam Yesu wuo wɔ asεnnua no so srε bɔnefakyε firi Nyankopɔn hɔ a, Nyankopɔn te wo ho na ɔne wo nya abusuabɔ a εtene. Wɔde wo ahyε Kristo Nipadua mu, Nyankopɔn abusua, Asɔre no. Nkwagyeε no akyiri, Nyankopɔn Honhom Kronkron no yε ne fie wɔ yεn mu, na afei ɔma yεn tumi da biara sεdeε yεde anidie bεma Nyankopɔn, asom Kristo, na yεayε n’adwuma. Honhom Kronkron no yε ntoaseε ma Nyankopɔn akyεdeε nyinaa a εbεba yεn nkyεn berε a Yesu bεsane aba bio no; Honhom Kronkron no yε bɔhyε ma yεn daakye agyapadeε wɔ Kristo mu. Woresakyera afiri bɔne ho abata Kristo ho wɔ gyidie mu yε akyitae nsesaeε firi Satan ahemman mu kɔ Nyankopɔn ahemman mu. Berε a woyε saa no, wo ne wɔn a wɔnam gyidie so agye Nyankopɔn adi na wɔagye wɔn afiri abufuo a εbεba mu nyinaa anya nkabom pεpεεpε. Nsuo asubɔ*, a Yesu hyε maa agyidifoɔ nyinaa no, yε anisoɔ nsεnkyerεnneε ma adom adwuma a Honhom Kronkron no yε wɔ yεn mu ma yεne Kristo nya nkabom sε yεn Awurade ne Kannifoɔ, na yεpae mu ka yεn akyitae ne ahofama ma Awurade a wasɔre no sε n’akyidini wɔ badwam. Woregye Yesu atom sε Agyenkwa ne Awurade ne sε wobεka asraakuo bi ho. Sε wonim anaa wonnim no, woakɔka ho. ~ John White. The Fight. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1976, p. 217. *asubɔ – Asubɔ yε amammerε ma agyidifoɔ a εyε nsuo a wɔde gu nipadua no ho sεdeε εbεkyerε sε wɔde wo aba Kristo Nipadua mu. Ɛbεtumi ayε asukɔdɔ (nhohoroho) wɔ nsuo mu, wɔhwie gu tire so, anaa akwan afoforɔ a wɔde yε so. Asubɔ firi asεmfua “baptidzo” mu a εkyerε sε “wɔde wo ahyε mu.” Enti asubɔ ho hia εfiri sε εyε badwam yεkyerε ma adeε a εwɔ hɔ ankasa wɔ honhom mu; εkyerε sε seesei wɔde wo ahyε Kristo mu. Ɛwɔ sε wɔbɔ ogyidini biara asu εfiri sε Yesu kaa sε yεn nyinaa nyε saa badwam yεkyerε a εyε yεn akyitae ma no no.
*adwensakyera – Wobεsakyera kyerε sε wobεsesa w’adwene, adane wo ho afa ɔkwan foforɔ so, asane afa ɔkwan a Nyankopɔn pε so. Sε wosakyera a, wo ne Nyankopɔn yε adwene sε na wonam ɔkwan bɔne so na woasesa wo suban sεdeε εne Nyankopɔn pε bεkɔ.
Made with FlippingBook Ebook Creator